Θρησκευτικοί μετεωρίτες

Posted

Η εκπνοή του προηγούμενου αιώνα, φαίνεται ότι έφερε μαζί της αβεβαιότητα για το μέλλον, μεταφυσική ανησυχία και ένα υπαρξιακό άγχος που σίγουρα έκανε πολλούς να στραφούν στις θρησκείες, προσπαθώντας να να βρουν τη σιγουριά που δεν τους προσφέρει ο τεχνολογικός ορθολογισμός του σύγχρονου κόσμου. Αυτή η τάση, παράλληλα με μία μικρή έξαρση του φονταμενταλισμού, της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, έδωσε λαβή σε πολλούς, κυρίως συγγραφείς και καλλιτέχνες, να έλθουν στο προσκήνιο προσεγγίζοντας τη θρησκεία με “αιρετικούς” τρόπους, που, αν ζούσαν στα χρόνια του μεσαίωνα, θα τους έστελναν (με μαθηματική ακρίβεια) στην πυρά. Βέβαια, στις μέρες μας, τα μεγάλα θρησκευτικά δόγματα (με εξαίρεση, ίσως, το Ισλάμ) σε μια εκσυγχρονιστική προσπάθεια, θέλουν να δείχνουν πιο ανεκτικά στις “παραφωνίες” της εποχής συμβαδίζοντας με τα τεχνολογικά επιτεύγματα, μιλώντας σε μια πιο σύγχρονη, καθημερινή γλώσσα.

Την Κυριακή που πέρασε ο Πάπας Ιωάννης Παύλος, στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων για τα δύο χιλιάδες χρόνια από τη γέννηση του Χριστού, διοργάνωσε ένα μεγάλο ποδοσφαιρικό αγώνα που συμμετείχαν οι κορυφαίοι Ιταλοί και ξένοι παίκτες του καμπιονάτο. Αυτό είναι μονάχα ένα από τα πολλά παραδείγματα προσέγγισης της Καθολικής Εκκλησίας στα “εγκόσμια”. Παρά το βεβαρυμένο, λόγω Ιεράς Εξέτασης, παρελθόν της, στις μέρες μας παρουσιάζεται ιδιαίτερα ανεκτική ακόμα και σε καλλιτεχνικές εκφάνσεις εριστικές προς τη θρησκεία.
Στους σκεπτόμενους σκεπτόμενους συγγραφείς σχολιαστές μπορούμε να εντάξουμε και τον Πορτογάλο Jose Saramago που οι απόψεις του για τη θρησκεία δεν τον εμπόδισαν να κερδίσει το βραβείο Νόμπελ το 1998. (Μην ξεχνάμε ότι στο παρελθόν οι απόψεις για τη θρησκεία του μεγάλου Νίκου Καζαντζάκη τον είχαν αποκλείσει άδικα από την υποψηφιότητα των βραβείων Νόμπελ στερώντας του μια σχεδόν σίγουρη διάκριση).

Το αίμα και το σεξ ήταν οι παραδοσιακοί τρόποι που χρησιμοποιούσε η τέχνη της προηγούμενες δεκαετίες για να σοκάρει το κοινό. Σήμερα η τηλεόραση προβάλλει τόσο αίμα και τόσο σεξ ώστε να μη σοκάρεται πια κανένας όταν τα συναντήσει μέσα σε μία αίθουσα τέχνης. Έτσι, οι καλλιτέχνες στρέφονται σε άλλες μεθόδους προσβολής του κοινού αισθήματος.

Τους τελευταίους μήνες, στο διεθνές καλλιτεχνικό στερέωμα αυξάνονται οι τάσεις “κακοποίησης”των θρησκευτικών δογμάτων, από καλλιτέχνες-καυστικούς σχολιαστές της πραγματικότητας, αλλά και από πολλούς που ενίοτε κατηγορούνται ως καιροσκόποι που βρήκαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν θόρυβο γύρω από το όνομά τους ερεθίζοντας αρνητικά το κοινό αίσθημα (μήπως τελικά αυτή η αρνητική αντίδραση του κοινού αισθήματος είναι ο μοχλός που ωθεί το έργο τους;). Η μεγάλη ομαδική έκθεση με τον ογκώδη τίτλο “Αποκάλυψη”, που φιλοξένησε πρόσφατα η Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου, έχει να επιδείξει πλήθος καλλιτεχνικών έργων με μεταφυσική ή παρα-θρησκευτική θεματολογία. Ένα από αυτά, το “the ninth hour” του καλλιτέχνη Maurizio Cattelan, απεικονίζει τον Πάπα, χτυπημένο από ένα μετεωρίτη. Πρόσφατα μάλιστα, ο μαιτρ της μακάβριας τέχνης Damien Hirst, που έγινε γνωστός από το νεκρό καρχαρία και άλλα ζώα που εξέθετε σε γυάλες με φορμόλη, ανακοίνωσε ότι θα εκθέσει έργα με θρησκευτικό περιεχόμενο μεταξύ των οποίων και ένα εσταυρωμένο σκελετό.

Πάντως, η επίσημη Καθολική Εκκλησία έχει αντιληφθεί ότι κάθε αρνητικό σχόλιο που κάνει για ανάλογες καλλιτεχνικές δημιουργίες αποτελεί τη μεγαλύτερη διαφήμιση για τους επίδοξους ¨”υβριστές”. Έτσι, έχει σταματήσει, προ πολλού, να σχολιάζει και να ασχολείται με παρόμοιες καλλιτεχνικές ενέργειες κρατώντας μία “αδιάφορη”στάση σε αντίθεση με τη δικιά μας φανατική νοοτροπία που πρόσφατα, μέσω της αρνητικής διαφήμισης, κατάφερε να ωθήσει δωρεάν το “Μν” του Μίμη Ανδρουλάκη στις λίστες των best sellers.

Οι αντι-θρησευτικές εκθέσεις που προσπαθούν να σοκάρουν το θεατή έχουν γίνει τόσο συχνές (και τόσο ίδιες θεματολογικά) στις διεθνείς αίθουσες τέχνης που αρχίζουν πια να φαίνονται βαρετές και παρωχημένες. Οι παραπάνω καλλιτεχνικές περιπτώσεις είναι δείγματα αληθινής τέχνης ή καλοστημένα διαφημιστικά παιχνίδια που γεμίζουν τα πορτοφόλια των κατ’ επάγγελμα υβριστών;
Δε μπορούμε να το ξέρουμε τώρα, ο χρόνος θα δείξει…

Νοέμβριος 2000